Gebruik van artificiële intelligentie bij Nederlandse overheidsdiensten neemt fors toe

De inzet van artificiële intelligentie (AI) bij Nederlandse publieke instellingen groeit in ijltempo. Uit cijfers van het Nederlands Instituut voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO) blijkt dat het aantal vastgestelde AI-toepassingen in overheidsdiensten het afgelopen jaar gestegen is van acht naar maar liefst 81. Ministeries, gemeenten, provinciale besturen en agentschappen experimenteren volop met generatieve AI die teksten en beelden kan creëren.

Vooral op gemeentelijk niveau is het gebruik van AI-chatbots erg populair geworden. Zo maken maar liefst 25 gemeenten, waaronder grotere steden als Utrecht, Tilburg en Rotterdam, samen gebruik van de chatbot GEM. Deze digitale assistent beantwoordt vragen van burgers en maakt het contact tussen overheid en inwoners sneller en efficiënter. Ongeveer driekwart van alle geïmplementeerde AI-oplossingen wordt intern door het overheidspersoneel gebruikt, terwijl een kwart rechtstreeks ten dienste staat van de burger. Een opvallend voorbeeld voor burgers is de leesassistent Tolkie, die vooral mensen met lage geletterdheid helpt complexe informatie te vereenvoudigen.

Toch zijn veel toepassingen nog in een experimentele fase: 29 AI-projecten zitten momenteel in een proef- of piloottraject en andere zijn nog in de idee-ontwikkeling of staan op het punt uitgerold te worden. In het afgelopen jaar zijn er volgens TNO maar liefst 73 nieuwe AI-systemen toegevoegd. De digitalisering van de overheid gaat dus razendsnel, maar dit roept meteen ook bezorgdheden op over controle, veiligheid en digitale onafhankelijkheid. Veel AI-systemen draaien nu nog op Amerikaans ontwikkelde modellen en er groeit de roep naar alternatieven om de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers te verkleinen.